SKÁLD.IS

Konur skrifa um konur sem skrifa

Magnea Þuríður Ingvarsdóttir27. febrúar 2026

GUÐFINNA JÓNSDÓTTIR FRÁ HÖMRUM

Afmælisbarn dagsins er engin önnur en Guðfinna Jónsdóttir frá Hömrum. Hún var fædd þann 27. febrúar 1899 að Arnarvatn í Mývatnssveit en ólst upp á Hömrum í Reykjadal í Þingeyjarsýslu. Í ljóðabók hennar sem út kom í nóvember árið 1972 af Almenna bókafélaginu í Reykjavík má finn safn ljóða hennar í samantekt Kristjáns Karlssonar hann ritar auk þess formála. Formála sem unun er að lesa. Kristján segir okkur frá lífi og list Guðfinnu á mjög svo virðingarverðan máta, þar segir m.a:

Þegar Guðfinna Jónsdóttir frá Hömrum birti fyrstu ljóðin sín, var hún rúmlega fertug að aldri og langflest þeirra mun hún hafa ort á féeinum árum eftir fertugt. Hún átti á þeim árum við þung veikindi að stríða, og líkamlegt þrek hennar fór sífellt þverrandi. Um nákvæman aldur einstakra kvæða hennar verður yfirleitt ekki fullyrt, nema hinna síðustu, af því að rithönd hennar var þá tekin að bila. Hinsvgar er aldursröð þeirra í heild nógu ljós til að vekja athygli á því sem ef til vill er að síðustu merkilegast í fari þessa skálds:  hvers konar framfjörum ljóðagerð hennar tók á þeim örfáum árum um miðjan aldur, sem henni gáfust til að yrkja. 

Guðfinna frá Hömrum orti um næsta umhverfi sitt, um dal sinn og heiði, og um órjúfandi huglægt samband manns við náttúru landsins.

Þótt tengd vér séum engjum og akurmold

og önnum í lágum bæ,

þú tæra loft, sem leikur um vora fold,

vér lifum í þínum blæ.

Þetta erindi kemst nálægt því að vera boðskapur ljóða hennar, og eins og vænta má um boðskap ljóða er hann ekki nýstárlegur. Hitt segir oss meira um einkenni skáldskapar hennar, að þegar hún biður sér fulltingis, þá ávarpar hún ekki goð skáldskaparins:

Vér örlát, jörð,

á þín yrkisföng,

á meðan vorið

mér vekur söng,

því stutt er líf mitt,

en listin löng

Yrkisefni hennar voru nærtæk, og það var réttur hennar og skylda sem skálds að sinna þeim.

Auk þess sem Guðfinna orti ljóð þá lærði hún snemma á hljóðfæri meðal annars hjá Sigfúsi Einarsyni og Páli Ísólfssyni, þá kenndi hún bæði orgelleik og söng. Þá segir að einkenni ljóða hennar sé hve hún sé næm á hljómföllum. Tregatónn sé aldrei langt undan.

Í kvæðum Guðfinnu af raunsæislegum toga yrkir hún gjarnan um þá sem minna mega sín. Þessi kvæði hennar teljast tæplega pólitísk en samúðin með þeim sem hafa orðið undir í lífinu er greinileg svo og réttlætiskennd skáldkonunnar.

Kristján segir ennfremur svo:

Ljóðagerð Guðfinnu frá Hömrum er runnin upp úr náttúrskáldskap nítjándu aldar í tveimur farvegum, sem tóku að myndast á síðustu áratugum aldarinnar. Í raun og veru væri skáldskapur hennar bæði fullgildur og ákjósanlegur texti til þess að íhuga út frá honum eðli þeirra þróunar..

Beztu ljóð hennar munu vera í gildi löngu eftir að það verðu flestum gleymd, hvaða hefð eða skóli eða tízka réð hér ríkjum á öndverðri þessari öld. Þau verða hér enn, eins og þau eru nú, til þess að lesast fyrirhyggjulaust.

Áfangastaður
 
Ég hef reikað um heiðar og stórgrýttan stíg,
og mín stef út í bláinn ég kvað,
og sóldúfur vorsins mér fylgdu í för
og hið fjúkandi haustgula blað.
Ég bar þreytu um özl mér og þorsta á vör.
Hve þráði eg minn áfangastað.
 
En ef hvíldin býðst, vaknar bandingjans þrá.
Spurðu bátinn, sem liggur vð naust,
þann er stefninu yppti í ólagaskafl,
meðan útsærinn kvað hæst við raust.
Spurðu gráspörinn smáa, er þig gisti í vor,
Spurðu grasið, er fölnar um haust.
 
Eins og sóldúfur loftsins, er leita að storð,
eins og löndin, er hefjast úr mar,
hefur andi minn leitað aðfangastað,
en af óró hann mettaðist þar:
þaðan blasti við augunum áfangi nýr,
er hið óþekkta í faðmi sér bar.
 
Ó hvíldarlaus þráin og þrá eftir hvíld
verður þraut, er ég tæplega veld.
En í laufskála svörtum, er svefninn mér býr,
hlýt ég sitja við daumanna eld,
og í morgunsins gullnu og gróandi vín
vil ég gista, er líður á kveld.
 
Og með þreytu um öxl og með þorsta á vör
legg ég þögul á öræfin blá.
Nú veit, að hugur meinn orkar því einn,
hvaða útsýn er hæðunum frá,
því að áfangastaður hvers einasta manns
er hin óræða, volduga þrá.
 
Guðfinna lést árið 1946.

Kv

Magnea

 

 

 

Tengt efni