ÞVÍ FER FJARRI, AÐ ÉG HAFI ÆTLAÐ AÐ RITA ÆFISÖGU MÍNA - Um Ólínu Jónasdóttur
Út eru komnar á hljóðbók endurminningar Ólínu Jónasdóttur, Ég vitja þín æska. Helga E. Jónsdóttir les með sinni þýðu rödd. Eiga bókaútgáfurnar Angústúra, Halastjarnan og Storytel þakkir skildar fyrir að sýna Ólínu ræktarsemi og virðingu með þessu framtaki.
Bókin kom fyrst út árið 1946 fyrir tilstilli Brodda Jóhannessonar sem tókst með miklu harðfylgi að fá Ólínu til að birta skrif sín og leyfa nokkrum stökum að fljóta með aftast. Var hlutur hans í útgáfunni sá að afrita handrit Ólínu og vék hvergi frá því að eigin sögn. Var bókinni afar vel tekið. Ólína jók síðar við endurminningar sínar og voru þær gefnar út aftur árið 1981 undir nafninu Ef hátt lét í straumnið Héraðsvatna en þar voru stökur hennar því miður felldar brott án skýringa. Nú er áhugavert að sjá hvort stökurnar hafi fengið að fljóta með í nýjustu útgáfunni.
Ólína fæddist 8. apríl 1885 á Silfrastöðum í Skagafirði, dóttir vinnuhjúa þar. Þegar hún var tíu ára var henni komið í fóstur á bænum Kúskerpi þar sem hún var í nokkur ár við lélegan aðbúnað. Um dvöl sína þar skrifar hún eftirminnilega í endurminningunum. Ólína bjó alla ævi í Skagafirði, ef frá er talin sumarvist á Laxamýri í Suður-Þingeyjarsýslu þegar hún var ung stúlka en þar leið henni vel. Það var í eina skiptið á ævinni sem hún fór út fyrir sýslumörkin.
Bók hennar er afar gott dæmi um þroskaða íslenska alþýðufrásagnarlist. Ólína er næm og minnug og eftirtektarsöm og ritar gullaldaríslensku. Ekki síst er bókin fróðleiksnáma um skrautlegt mannlíf fyrri tíma og aðbúnað fólksins í landinu.
Ólína naut lítillar menntunar en var vel ritfær og sískrifandi alla ævi. Hún var landsfræg fyrir hnyttnar stökur en eftir hana liggja einnig kvæði og merkar frásagnir. Svo var með Ólínu eins og margar aðrar vel skrifandi konur fyrri alda að aldrei ætlaði hún að birta skrif sín né kveðskap.
„Því fer fjarri, að ég hafi ætlað að rita æfisögu mína. Þessir þættir eru skráðir fyrir þrásækni annarra, og varð ég við því, vegna þess að mér þykir gott, ef hér varðveitist nokkur fróðleikur, er ella félli fyrnskunni að bráð“ segir hún í bókarlok (1947, bls. 106).
Kvæðið Bundin úr fyrri bók Ólínu er ort undir hringhendum hætti og segir meira en mörg orð:
BUNDIN
Ég í steini bundin bý
bási meinaþröngum,
geisla hreina á þó í
andans leynigöngum
Heims þó gælur glepji menn,
gremju kæli straumar,
eiga hæli hjá mér enn
hlýir sæludraumar.
(114)
Heimildir:
- Broddi Jóhannesson. 1947. Formáli að bók Ólínu Jónasdóttur Ég vitja þín æska. Minningar og stökur. Bókaútgáfan Norðri
- Helga Kress. 2001. „Ólína Jónasdóttir 1885-1956“, bls. 212. Stúlka. Ljóð eftir íslenskar konur. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands, Reykjavík.
- Ólína Jónasdóttir. 1947. Ég vitja þín æska. Minningar og stökur. Bókaútgáfan Norðri
- Són, tímarit um óðfræði, 6. hefti 2008, bls. 75-76.
Myndin er fengin af vefsíðunni gardur.is, sjá hér.
