SKÁLD.IS

RÓSA B. BLÖNDAL YRKIR TIL KVENNA

Eiríkur Örn Norðdahl setti fram tvær praktískar spurningar á facebook nú um helgina. Hann spyr?

1. Hverjar eru stærstu breytingar sem orðið hafa á íslenskri ljóðlist síðustu 15 árin?

2. Hver er sterkasta ljóðabók síðustu 5 ára?

Viðbrögðin létu ekki á sér standa og sitt sýndist hverjum. 

Ég held að það séu svo margar ljóðabækur sem standa upp úr, en hver þeirra er sú sterkasta, það getum við ekki sagt.

Ég er þó á því að þær ljóðabækur sem mestu skipta máli fjalla um mannréttindi. Ljóð sem opna augun okkar fyrir misrétti ýmiskonar og um veruleika þeirra sem settir hafa verið á jaðarinn. Nú á seinni árum Metoo hreyfinging og ljóð eftir konur um konur sem beittar hafa verið ýmiskonar órétti.

Við hér á skáld.is veltum því fyrir okkur og viljum opna augu almennings á því hve staða íslenskra kvenna í ljóðagerð var lengi vel frekar slæm. Hversvegna, jú konur hafa barist lengi fyrir virðingu í samfélaginu til jafns á við karla. Þær hafa þurft að lúta í lægra haldi á mörgum sviðum samfélagsins. Frá því að konur fengu aðgang að ritfærum, pennum og blöðum þá hafa þær látið í sér  heyra.  Þær ortu um stöðu kvenna inn á heimilum, sögðu frá ást eða ástleysi, ortu um sorgir og félagslegu stöðu. Lásu um sterkar kvenpersónur úr Íslendingasögunum og fleira og fleira. Semsagt voru hæfileikaríkar og hagmæltar en þær yrkja um það sem brennur á þeim, Kúgun, ofbeldi og misrétti ýmiskonar.

Sumt efni kvenna frá fyrri öldum geymdist í munnlegum hefðum, stumt er að finna í gömlum handritum, svokölluðum ,,Týningum" og sum ljóð kvenna höfum við fundið vítt og breytt í ljóðabókum sem þær gáfu sjálfar út fyrir eigin kostnað frá því snemma á 20. öld. Í öllum þessum ljóðabókum, og þær eru ófáar, getum við lesið okkur til um gleði og sorgir kvenna í gegnum aldirnar.

Það var ekki fyrr en um miðja síðustu öld sem farið var að gefa út ljóðabækur eftir konur á undan gáfu þær út sjálfar og þó svo að viðtökurnar hafa verið slæmar gleðjum við því allar eru þær hreinar gersemar og mikill fengur að eiga til að stunda rannsóknir á ljóðlist kvenna. En skoðum eina skáldkonu, hana Rósa B. Blöndal sem var fædd árið 1913 og gaf út ljóðabókina  ,,Þakkir, kvæði“  árið 1933 og hún var prentuð af Ísafoldarprentsmiðjunni í Reykjavík.

Bókin er 79 blaðsíður og í henni eru tæp 40 ljóð. Mörg ljóða Rósu eru um konur og það er greinilegt að hugur hennar er hjá þeim. Hún yrkir um þekktar konur úr fornsögunum eins og Brynhildi Buðludóttur, Hallgerði Höskuldsdóttur og um Giselu og Ingva konung yrkir hún eldheitan brag. Hún yrkir um Sigyn, um móður sína og þá yrkir hún til samtíðakvenna yndisleg kvæði.

Rósa tileinkar bókinni Jarðþrúði Nikulásdóttur fósturmóður sinni.

Til frú Guðrúnar Erlings.

 

Þú bars mig í lundinn til blómanna þinna

frá brjósti þér sýndir mér nýjan heim.

Ég kærleikans yl mun að eilífu finna,

sem angaði´  og seiddi í lundinum þeim.

 

Skáldanna vísi þú verndar, og smáum

vængjum þú beindir á hærra flug.

Svo geri þeir lífsins ljósheimi bláum

lagt sína krafta og æfidug.

                                      ............

 

Sigyn.

 

Ég tigna, Sigyn, trúnað þinn,

ég tigna þína ást,

sem þoldi allt, sem umbar allt

og ekki´ í nauðum brást.

Ei garpa þarf að sigla sæ,

er sefur lagardjúp,

og brimið faðm þess blundar við,

sem barn í ljósum hjúp.

                                    .........

Brynhildur Buðladóttir

 

Mín eru forlög blandin blóði,

brúnir skuggar kvala glóðar.

Logsár inni heitu hjarta

horfnra vona þráin óðar.

 

Það er sár með sverði björtu

sjálf að vera´ að deyða láta

hetjuna mína - hrausta kappann.

Hörð og þung er lífsins gáta.

                            ...................

 

En hér er eitt ljóð um haust.

 

Haustkvöld

 

Þú kemur í hendingum haustkvöld til mín,

í hálfkveðnum orðum þar gullkornið skín.

Úr skál þinni drekk ég hið skíra vín,

sem skyggir af liðnum árum.

Þú minnir á söknuð hins deyjandi dags

og drjúpandi blóð úr sárum.

 

Að faðmi þér halla sér bliknuð blóm,

frá brestandi strengjum ber veikan óm,

og óskir, sem hlutu sinn hinzta dóm,

sér halla við fætur þína,

þess bíða, að vetur hið ljósa lín

nú leggi yfir hvílu sína.

 

Nú kveðja lóurnar laut og stein.

Þær leggja af stað yfir djúpin hrein

en þó hnípir eftir ein og ein,

sem er þá með vænginn brotinn.

Í kyrlátum söknuði kvíðir hún

við kaldviðri máttarþrotin.

 

En haustkvöl, þú vefur hlýjan arm

um heiðlóu vængi og sáran barm,

og þerrar tárin svo kyrrt af hvarm.

Með kærleik frá æðra veldi

þú svæfir það hjarta, sem hefur frið,

og hugann, sem logar af eldi.

 

Sem segulkynngi þitt seiðmagn er .

Og sál mín er strengspil í höndum þér,

sem djúpa titrandi tóna ber,

er tala’ ekki’ í bundnu orði,

þá óskráðu söngva um ójafnan leik

og eldmóð, sem tapaði’ en þorði.

Já það er gott að fletta bókinni hennar Rósu.

Falleg ljóðin hennar eru gefandi og ég mæli með að lesa fyrir þá sem unna góðum kveðskap í bland við sögu kvenna.

Þessi grein var styrkt af