Soffía Auður Birgisdóttir∙ 2. apríl 2026
ÁVARP - NÝTT LJÓÐ EFTIR ELÍSABETU JÖKULSDÓTTIR
Elísabet Jökulsdóttir gaf okkur leyfi til að birtaþetta glænýja og magnaða frumsamda ljóð -og við þökkum henni kærlega fyrir.
Ávarp
ég hef engan áhuga á að ávarpa þig
þú ert búinn að stjórna lífi mínu
síðan ég var lítið barn
fyrst var ég hrædd við myrkrið
svo var ég hrædd við lætin
fylleríslætin í föður mínum
svo var ég hrædd við mömmu
og æðisköstin hennar
svo var ég hrædd um hvað ég væri ljót
og misheppnuð og svo var ég hrædd
um að það sæist hvað rassinn á mér væri stór
og hrædd um að enginn myndi
verða skotinn í mér
og svo varð ég hrædd við systur mína
því hún var svo falleg
og hrædd við pabba minn
hann gæti komist að því hvað ég væri vitlaus
svo eignaðist ég kærasta
og hann fór á sjóinn og þá sá ég hann drukkna
í appelsínugulum galla og
mávarnir að kroppa í hann
og hann fljótandi í sjónum
það var einsog ég gældi við myndina
því óttinn var af fullum þunga
að troðast inní líf mitt
viti sínu fjær af ótta
svo varð ég hrædd um hann færi frá mér
og til annarrar eða útí heiminn
en ég var föst í stólnum
og gat ekki staðið upp
því ég var hrædd um að detta í gólfið
og allir færu að hlæja að mér
ég gæti líka lamast
svo var ég hrædd við mömmu
svo ég fór snemma að heiman
en þá mamma næstum taugaáfall
af hræðslu og ég sem hafði haldið
að henni þætti ekkert vænt um mig
svo eignaðist ég annan kærasta
norður á Ströndum
og þá varð ég svo hrædd við ísbjörn
að þegar ég hugsa um ísbjörn
þurrkast hugurinn út
og verður svalandi einmanaleiki
og ég er hrædd um að þetta sé
ekki gott ljóð
en þessi ísbjörn hefur elt mig
til Grikklands, í Hekluhraun,
Framnesveg, til Aðalvíkur
Hveragerðís og ég er mest hrædd um
að hann tákni einmanaleikann
en auðvitað táknar hann bara
grimmd geðveiki og dauða
og svo eignaðist ég börn
og þá varð ég hrædd um að þau færu sér að voða
og sá fyrir mér skelfilegar myndir
svo allt þurrkaðist út
hugurinn lamaðist
ég varð viti mínu fjær
þangað til mamma sem ég hafði alltaf haldið
að væri óvinur minn
og verið hrædd við
og hrædd um hana þegar hún fór í allar
flugferðirnar
en hún sagði ekki fara þangað inn
hún orðaði það þannig
ef maður gefur sér þessum hugsunum á vald
að vera hræddur um
ást vini sína
þá er maður glataður
en ég gat ekki hætt
óttinn þegar öllu var á botninn
hvolft var besti kannski eini
vinur minn óttinn sem klemmdi í sundur á mér taugarnar
tók frá mér raunveruleikaskynið
tók frá mér vitið
matinn, kvöldin, morgnana og ávísnaheftin
og ég gafst upp
og vissi ekki að það var óttinn
ég hélt það væri ég
ég vissi ekki að þetta voru óboðnar hugsanir
áráttu - og þráhyggjuraskanir
þráhyggjan reyndi að koma böndum á óttann
með allskonar
útsmognum aðferðum
telja upp að þremur
og allt í þeim dúr
hljómar sakleysislega
en tók frá mér ráð og rænu
mannlega reisn
og borgara réttindi
fyrirgefðu tilgerðina
ég er bara reyna að forðast það sem ég hef að segja
því svo fór ég á geðdeild
því ég var svo hrædd um þriðji maðurinn
væri heldur ekkert skotinn í mér
ég varð að fá ást
en kunni ekkert á hana
en það er ekkert að kunna á
og þá varð ég svo hrædd við ástleysið
því öðruvísi gat ég ekki stækkað
að ég veikstist á geði
eina ferðina enn og hélt ég
myndi gera eitthvað voðalegt
að ég myndi meiða einhvern
sem mér þætti
vænt eða meiða sjálfa mig
ganga í sjóinn í svefni
einhverra hluta vegna
gat ég bakað pönnukökur
hlustað á börnin
og skrifað ég varð að skrifa
annars þurrkaðist hugurinn
út í einu vetfangi
og hvernig fékk ég hann aftur
ég var hrædd um að hugurinn myndi
einn daginn bregðast mér
þurrkast út og koma
aldrei aftur
ég sagði aldrei neinum frá
öllum þessum ótta
óttinn sá til þess
svo eignaðist ég barnabörn
það dásamlegasta í heimi
en aftur kom óttinn
og rændi mig gleðinni
og ég lamaðist
ég varð að koma mér fleiri þráhyggjum
og ég hélt áfram að skrifa
að skrifa var einsog að binda niður segl
ég bjó til allskonar bænir
í staðinn fyrir að biðja faðirvorið
og Maríubænir
alltaf þyrfti ég að stjórna
til að finna ekki óttann
til að segja þér að allt væri í lagi
og það mátti ekki
allt vera í lagi
því þá yrði ég glöð
og ég var að þurrkast upp að innan
og drakk vatn alla dagta
óttinn hafði étið mig upp að innan
og gleðin ef hún sæist
var ég hrædd um að andlitið afmyndaðist
og ef hún sæist þá sæist
hvað ég var viðkæm
og berskjölduð
því allt var betra en að vera berskjölduð
óttinn var betri
kvíðinn var betri
einmanaleikinn var betri
leiðinn var betrið
fökkjúið var betra
veikindin voru betri
og nú held ég að þessi veirudauði sé betri
nei veistu ég hrökk við
ég vil ekki hrædd lengur
ég er búin að fá nóg af óttanum
núna einmitt núna
þegar ég ætti að vera sem hræddust
þá neita ég
taktu eftir
hlustaðu á mig
ég neita
ég er saklaus
ég neita að vera hrædd í lífinu
þetta er búið
bara svo það fylgi með
hef ég verið hrædd um að sofa aldrei hjá aftur
að það kvikni í
að skjölin mín brenni
að ég geti þá bara skrifað allt uppá nýtt
hrædd við innbrot
hrædd við að keyra bílinn
fara útí búð
ef geðlæknirinn minn býst tilað gefa mér lyf
við öllum þessum ótta
og kvíða já kvíða
það er verra en manía og þunglyndi það er einsog að vera
múraður inní vegg
ég endurtek
múruð inní vegg
og hvað myndir þessi veggur segja ef hann gæti talað
og hvert er andlit óttans
var mér kannski kennt að hræðast sjálfa mig
ég gæti ekki verið með
í þjóðfélaginu gæti ekki skrifað einsog þeir
bara eitthvað í einlægni
og einsog þetta
ekkert form
hvernig á ég að hætta
óttinn er ég sjálf
kæri ótti ég er til í að vera þú
ég er til í að þurrkast út
til að vera þú
en það er lausn á málinu
og það eru tólf spor
þá get ég hætt að grafa
og kysst elskhuga minn
sem er í jakkafötum og gúmmístígvélum
og þarf ekki að vita allt um
póltík miðausturlanda einsog mamma
heldur get farið inn í annan menningarheim
þarsem óttinn
á ekki heima
nenni ekki að yrkja meira
þetta er komið gott.
