SKÁLD.IS

Konur skrifa um konur sem skrifa

Jóna Guðbjörg Torfadóttir20. febrúar 2026

KISUMINNING Í KJÖLFAR VALENTÍNUSARDAGS

Svonefndur Valentínusardagur er nýafstaðinn en hann hverfist gjarnan um ástina, líkt og kunnugt er. Það var áreiðanlega mikið að gera í blómabúðum og konfektgerðum síðastliðinn laugardag. Mögulega seldust einnig fleiri rækjur en aðra daga því ástin á sér margar birtingarmyndin og er ein þeirra ást okkar, margra, á dýrum.

Á síðasta ári sendi Draumey Aradóttir frá sér ljóðabókina Brimurð þar sem hún yrkir svo fallega í orðastað hundsins síns. Soffía Auður hefur gert þessari bók góð skil, líkt og lesa má um hér. Dýraljóð eru þó alls ekki ný af nálinni enda hafa hin ýmsu dýr fylgt okkur frá örófi alda. Í uppflettiritinu Hugtök og heiti í bókmenntafræði (1989) kemur fram að elsta íslenska dýraljóðið sé Skaufhalabálkur frá 15. öld og að það eigi sér að nokkru leyti fyrirmynd í erlendum refakvæðum. Þá hafi hestavísur verið kveðnar allt frá 16. öld og kveðskapur um önnur dýr hafi orðið til á 18. öld.

Árið 1931 kom út bókin Dýraljóð sem vakti talsverða lukku. Þar er samansafn ljóða, sem  Guðmundur Finnbogason tók saman, eftir 50 skáld. Það þarf ekki að koma á óvart að flest eru þau karlkyns en þarna á meðal eru einungis fimm konur; þær eru: Guðrún Jónsdóttir, Hulda, Jakobína Johnson, Ólöf Sigurðardóttir og Theódóra Thorodsssen. Birt er eitt ljóð eftir hverja þeirra, nema Huldu en hún á þrjú ljóð í bókinni.

Í bókinni er m.a. eitt erfikvæði eða öllu heldur þula um kisuna Löppu eftir Huldu. Titillinn er Lappa (kisuminning) og í þulunni er tvítekið stefið „Ló, ló mín Lappa!“ en það er sömuleiðis titill á þjóðsögu sem segir af kýr úr álfheimum og lesa má hér. Lengra virðist sú samlíking ekki ná nema að það megi skilja þuluna sem svo að Lappa hafi verið svo einstök að hún hljóti að vera annars heims, líkt og kýrin í þjóðsögunni. Einnig geti það verið huggun harmi gegn að hugsa sér að hún sé ekki í raun látin heldur hafi hún snúið aftur í heim álfa. Hvað sem þessu líður þá geymir þulan fallega minningu um Löppu sem er greinilega sárt saknað:

 

LAPPA
(Kisuminning)
Ló, ló, mín Lappa!
Nú er enduð æfi þín. –
Átta vetur börnin mín
máttu kært þér klappa,
kát í spor þín vappa,
strjúka brjóstið, bjart og slétt,
bakið grátt og skottið nett,
hlaupa með þér sprett og sprett
með spotta og bréf á gólfi;
þá var hlegið, þegar þú skauzt,
sem þeytt væri kólfi.
Ærslafull var æska þín,
árin seinni vær.
Dreymdi þig sætt við dún og lín
daga langa, kisa mín.
Fegurst allra katta varstu fjær og nær.
Húsið allt þú varðir vel,
vitur djörf og slyng;
Músalaust var æfi þína alla
langt um kring.
Veiðihugurinn fylgdi
þér fram á banasker:
hlutleysi aiifugla
aldrei skildist þér,
en – margur lifir lengur
og lærir ei meira hér.
    Ló, ló, mín Lappa!
Þökk fyrir snilli, táp og tryggð.
Tállaus fylgir barnahryggð.
Dagurinn langur er
síðan þig ekkert auga
á okkar vegum sér.  
 
(bls. 84-85)

 

Myndir af heimiliskettinum Bláber: JGT

Tengt efni