SKÁLD.IS

Og allt er sléttað yfir, sem einu sinni var.

Í ljóðabókinni Úr handraðanum, ljóð og stökur kennir ýmissa grasa. Bókin var gefin út árið 1973, prentsmiðjan Edda Hf sá um prentun. Höfundar ljóðanna eru systur, þær Steinunn og Helga Soffía Þorgilsdætur. ..íslenzkar daladætur, vaxnar upp í bjarma aldamótakyndilsins á sumri íslenzkrar þjóðvakningar.., eins og stendur í örfáum kynningaroðum bókarinnar eftir Andrés Kristjánsson.

Bókin er ekki stór í sniðum, inniheldur nokkur ljóð og stökur eftir hvora þeirra. Andrés fer fallegum orðum um þær systur, önnur þeirra virtur og atkvæðamikill kennari og hin húsfreyja, kennari og félagsmálakona í íslenskri sveit. Þar segir: Ljóð þeirra eru þó afar lík og svipuðum kostum búin og virðist þar bregða meira en fjórðungi til fósturs og upplags. Kjarni þeirra er bjartsýni og siðmat hinnar hugumstóru kynslóðar ungmennafélaganna á björtustu þjóðarfrelsisárunum. 

Helga yrkir kvæði um Þingvelli sem lýsir einmitt þessari bjartsýni.

 

 

Þingvellir

 

Hér heilsar oss landið hömrunum frá.

Svipmikil fjöllin á sólfögrum degi

seiða okkur til sín frá alfara vegi

og huga vorn grípur heillandi þrá.

Í grasi er ilmur og bjart yfir byggum

í bládimmum vatnsfleti, fagurskyggðum,

spegla sig fjöllin, svo hrein og há.

 

Steinunn er á sviðuðum nótum.

 

Sumarkoma 1917

 

Þá sumarið kemur er sorgunum létt

og sigurbros leikur um vanga,

því allt sem í harðindahlekki var sett

fær hvíld eftir veturinn langa.

Það birtir og hlýnar um höf og um láð

og huginn lífsgleði fyllir

og vonirnar glæðast, með vaxandi dáð

þá vorsólin hnúkana gyllir.

 

Systurnar voru vel menntaðar sé litið til þess að lítið var um góðan aðgang að menntun kvenna á þessum tíma. Báðar unnu þær við að kenna börnum. 

Steinunn Þorgilsdóttir sem fædd var árið 1892 í Knarrarhöfn í Dalasýslu var elst 14 systkina.  Þegar móðir þeirra lést aðeins fjörtíu og þriggja ára gömul kom það í hlut Steinunnar að sjá um heimilið, þá aðeins 17 ára gömul. Það segir sig sjálft að verkefnin hafa verið æði mörg á því heimili. Steinunn lauk þó fjórða bekk Kvennaskólans í Reykjavík með burtfararprófi vorið 1914. Var hún kennari við farskólann í Hvammsveit og víðar lengi vel.

Helga Soffía Þorgilsdóttir var fædd árið 1896. Hún lauk kennaraprófi árið 1919 og sótti sér jafnframt handavinnu og teiknikennslu í Kaupmannahöfn árið 1927. Þá lauk hún kennaraprófi frá Vadstena í Svíþjóð árið 1935. Hún átti svo farsælan starfsferil í kennslu alla sína tíð. Helga var sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu árið 1976,

Í kynningarorðum Andrésar segir hann svo Málfar þeirra og hrynjandi er lim á meiði þess ljóðaskóla, sem kynti elda þeirra hugsjóna mest og bezt og var i mestu samræmi við þjóðlífssókn þessa gullna tímabils. ..tilfinningin er ætið sterk, heit og fölskvalaus, orðavalið smekkvíslegt og kjarngott, hvergi hátimbrað eða tilgerðarlegt.

Helga yrkir

Horfið hús

 

Ég stend hér í Aðalstræti

og stari á auðan blestt.

Hérna var húsið hennar.

Ég held að ég muni það rétt.

 

Og húsið var gamalt og gisið

og gluggarnir eftir því.

Þeir voru eins og andvaka augu

með ellinnar þokuský.

 

Þar hrikti í öllum hurðum

er húsið opnað var.

Og gamli stiginn var gisinn

og gatslitnar tröppurnar.

 

Og hérn bjó eitt sinn ekkja

af auði heimsins snauð.

Með þrotlausri vinnu og vilja

hún vann sér inn daglegt brauð.

 

Er dimma tók af degi

og daur var hugurinn

og ljós var í glugganum litla,

mann langaði að koma þar inn.

 

Því hvergi var betra kaffi,

en í könnunni hennar þar.

En þó var það innri ylur

sem allra bestur var.

 

Úti var ys og læti

en inni var kyrrð og ró.

Þó híbýlin væru ekki háreist

var hjartarýmið nóg.

 

Og hollt var að hlusta á hana

sem hafði svo göfuga sál.

Smámunir urðu að engu

og auðvelt varð sérhvert mál.

---

Í mistri ogmoldviðri lífsins

minningin jafnvel deyr.

Og ljósið í glugganum litla

það logar ekki meir.

Því gamla húsið er horfið

og hún, sem að lifði þar.

Og allt er slétttað yfir

sem einu sinni var.

 

Steinunn yrkir

 

Fölnuð æska

 

Geislarnir stafa frá sumarsól

sigrandi, gleðjandi um jarðarból,

ylgjöfum blessunar búnir.

Náttúra öll er í hátíðahjúp,

hljómbylgja lífsins svo sterk, svo djúp,

laðar fram lífsþrá og vonir.

 

En inni er svo dimmt og svo dapurlegt þó

þar dauðans gustur um loftið fló,

þar aflavana æskan liggur,

með hljóðnaðar vonir og bleika brá

það blæddi út heitustu lifsins þrá

og hugurinn drúpir svo hryggur.

 

Því úti er lífið svo undur bjart

og eftir að gera svo margt, svo margt,

sem hugsjónir heillandi spáðu.

Þær orkuna glæddu og yljuðu hug

og óskunum djörfustu lyftu á flug,

sem ljóði og lífsgleði þráðu.

 

En hér gildir einungis þögnin þung

þó það sé dapurt að fölna svo ung,

brosið skal byrgja inni þrána.

Frá ástvinum sorgum og böli sé bægt

með brosinu þessu, á meðan er hægt,

svo - guð þeirra gráþrungna brána.

---

Þær hugsjónir allar, sem hrifningin ól

og helgaði kærleik, sem glampandi sól

á ljósöldum ljósvakans skarta.

Og sálin, sem óskaði að mýkja allra mein

og mæðunni fórnarinar leggja til ein,

er geisli frá guðdómsins hjarta.

Svo svipar til ljóða þeirra systra. 

Skessuhorn - 25. tölublað (17.06.2015) - Tímarit.is

Steinnunn fjallar um heimilisstörf um aldamótin 1900 í blaði Breiðfirðings sjá.

Breiðfirðingur - 1. tölublað (01.04.1982) - Tímarit.is

Samkvæmt heimildum þá voru báðar systurnar sæmdar hinni íslensku Fálkaorðu.

Það er alltaf gaman að rekast á gamlar ljóðabækur. Finna tón liðinna tíma og velta fyrir sér lífshlaupi höfunda eins og þeirra systra.

Takk fyrir mig.

Kv. Magnea