SKÁLD.IS

BERGÞÓRA Á BERGÞÓRSHVOLI

Það er eitt sameiginlegt sem eldri ljóðakonur (fæddar á bilinu 1800-1900) eiga sameiginlegt fyrir utan það að vera ljóðskáld en það var að yrkja um landnámskonur og konur í Íslendingasögunum. Er það vel gert. Þessar fornkonur Íslands voru ekki plássfrekar í fornbókmenntum almennt,. Líklega voru þær þó raunverulegar og áttu við margvísleg málefni og vandamál við að stríða eins og títt er nú sem alltaf. Við þekkjum sögurnar af Guðrúnu Ósvífurdóttur, Hallgerði og Melkorku og við þekkjum söguna um Bergþóru á Bergþórshvoli og margar fleiri þar sem fjallað er um þær í tengslum við málefni sagnanna eða annarra kosta sem þær báru. Eigi að síður alltaf góðar fyrirmyndir okkar hinna.

Í ljóðabók sinni ,,Við fjöllin blá" 1982 yrkir afmælisbarn dagsins í gær hún Guðrún Auðunsdóttir 1903-1994 fallegan ljóðabálk um Bergþóru. Það stendur henni líklega nærri að fjalla um hana því hún bjó ekki alllangt frá Bergþórshvoli eða við rætur Eyjafjalla. Fædd á Dalseli en bjó lengst af í Stóru Mörk. Ég man er ég las um Bergþóru í gamla daga þá þótti mér hún vera stoð og stytta Njáls, myndarleg en þó hafði hún nokkurt skap. Ekki man ég mikið um hana meira og ekki var hægt að lesa sér til um tilfinningar hennar líðan eða önnur verk annað en það sem mátti lesa í Njálssögu en svona yrkir Guðrún um Bergþóru: 

Bergþóra Skarphéðinsdóttir

Húsfrú Bergþóra á Bergþórshvoli

var barn sinnar tíðar, hörð í lund,

gast hvorki að víli né voli,

vopnin lét hvetja á gremjustund.

Fyrir Hallgerði á Hlíðarenda

hlut sinn aldrei lét.

Vinur vina sinna

var og hét.

 

Dætrum sínum og sonum hún unni

sæmdir og virðing lét í té

með Njáli sem lýðveldislögin kunni

og lagði til ráð og fé.

Mannval var margt á bænum,

mikið um aflaföng.

Húsfreyjan ríkti og réði

ráðsnör, ströng.

 

Hún vissi að hennar veraldarfengur

gat verið á förum, allt til þess dró,

fyrst Njáll gat ei sættir samið lengur,

í sama knérunn Skarphéðinn vó.

Hvort hafði Skarphéðinn, skap hennar erft?

Skar hún ei stakk á sín börn?

Í illri örlagaflækju

fannst engin vörn.

 

Hún vissi að seint mundi í för þeirra fenna

sem fengu með vopnum Höskuld sótt

skildi að enginn má sköðum renna,

skæð mundi hefnd hjá Flosa drótt.

En reisn skyldi halda til hinstu stundar,

hjúum hún býður veisluföng.

Þó svipir og sýnir flökti

um sal og göng.

 

Svo kaus hún dauðann, kastaði prjáli

er kynt voru bálin við Hvolsins þök

og gekk í síðustu sæng með Njáli,

saman þau gistu dauðans vök.

Guðurnir höfð ei hverflynt hjarta

henni skapað sé brygð í lund.

Njáli einum hún unni 

um ævistund.

 

Ennþá rís Hvollinn suður við sæinn

með söguljómann frá horfinni öld

og minnir á þá sem byggðu bæinn

og báru þar lífsins sektargjöld.

Hátt ber á húsfreyjunni,

hún fær lofið best.

Heiðruð af héraðsbúum

í hinstu göngunni mest.