AÐ KENNA KONUM LEXÍU - Um Ísbirni eftir Sólveigu Pálsdóttur
Spennusagan Ísbirnir eftir Sólveigu Pálsdóttur ætti að vera skyldulesning. Ekki síst fyrir unga karlmenn. Sagan er hörkuspennandi og varpar um leið ljósi á hugmyndafræði sem breiðist hratt út og mannkyninu stendur veruleg ógn af.
Guðgeir og Guðrún eru hluti af teymi lögreglunnar sem fæst við voveiflegt hvarf þriggja ungra kvenna. Sumar vísbendingar reynast villuljós, margar persónanna virka grunsamlegar í augum lögreglunnar, konurnar virðast eiga sitthvað sameiginlegt og hótunarbréf finnast. Þegar lík einnar þeirra finnst, þarf teymið að taka á öllu sínu til að leysa málið eins og gengur.
Sagan er vandlega uppbyggð, vel stíluð og hörkuspennandi. Náttúruöflin mynda skrautlegan bakgrunn sögunnar sem hefst á frétt í útvarpinu um ráðvilltan ísbjörn sem gengur á land og undir lokin er farið að gjósa í Grindavík. En í ljós kemur að ísbirnir eru víðar en nokkurn hefði grunað og veldi þeirra breiðist hratt út um samfélagið. Guðgeiri er brugðið þegar hann á samtal við son sinn sem reynist óvænt hallur undir incel-hugmyndafræði.
„- Ég sit inni í borðstofu og les mér til um incel kúltúr. Veistu hvað það er? spurði Guðgeir.
- Auðvitað, svaraði Pétur Andri. - Það er rosalega mikið af hlaðvörpum sem fjalla um þetta og við strákarnir höfum hlustað á suma gaurana.
- Sem prédika að konur séu aðeins hér á jörð til að eignast börn og að þær eigi að hlýða karlmönnum skilyrðislaust? spurði Guðgeir undrandi. - Voruð þið vinirnir virkilega að hlusta á þetta rugl?
- Ekki þessa hörðustu sem bókstaflega hata konur og kenna þeim um allar ófarir heimsins, svaraði Pétur Andri. - En um leið og maður byrjar að hlusta á einn eða followa einhvern svona gaur á netinu bætast fleiri við. Newsfeedið hjá svona incel-týpum er troðfullt af fréttum af vondum konum, fóstureyðingum og hvað heimurinn hefur versnað með auknum rétttindum þeirra. Af því að eftir því sem þú smellir á fleiri svoleiðis klikkbeitur, fjölgar þeim sem þú færð, svona hamfarafeed skilurðu? En pabbi, sorrí ég ætla að fara að sofa. (...)
- Við erum engin incel-klikkhausar þótt við ræðum ýmislegt, útskýrði Pétur Andri.
- Eins og hvað? spurði Guðgeir.
- Ég meina, eins og að konur eru í öllum valdamestu embættum landsins og að við erum búnir að missa fullt af réttindum frá okkur og þurfum að ná þeim til baka áður en allt fer í rugl, sagði Pétur Andri...“ (215-216).
Sólveig vekur athygli á mikilvægu málefni í bók sinni, þ.e. öfgakenndum og hatursfullum skoðunum sem vella fram á netinu um konur. Þær hugmyndir sem sonurinn viðrar eru í mikilli mótsögn við þau gildi sem foreldrar almennt leggja áherslu á í uppeldinu. En í gegnum samfélagsmiðla er auðvelt að læða alls konar hugmyndafræði inn hjá ungum sálum, eins og sonurinn lýsir. Nefna mætti í því samhengi bresku sjónvarpsþáttaröðina umtöluðu, Adolesence, sem dregur m.a. skýrt fram hvað við erum grandalaus gagnvart áhrifum samfélagsmiðla og netofbeldi.
Þeir sem tilheyra incel-hópum stíga fram uppfullir af reiði, biturleika og sjálfsmeðaumkvun, blandaðri upphafningu á sjálfum sér og þeirri hugmynd að þeir þurfi að kenna konum lexíu. Sérkennileg og hættuleg blanda sem með mælsku boðberanna á netmiðlum, smá sálfræðiþekkingu og sannfæringarkrafti nær auðveldlega tökum á ungmennum með laskaða sjálfsmynd.
Ísbirnir eru hörkuspennandi bók sem mætti fara sem víðast vegna þess hve vel er farið með eldfimt og aðkallandi málefni og komið við á ýmsum sviðum mannlífsins. Sagan gæti vel hentað í kennslu á grunn- og framhaldsskólastigi til að vekja umræður um boðskap hennar og þau gildi sem eru vonandi af flestum talin sjálfsögð og mikilvæg, eins og jafnrétti og umburðarlyndi - en eru það ekki í reynd í fallvöltum heimi.
