SKÁLD.IS

Konur skrifa um konur sem skrifa

Jóna Guðbjörg Torfadóttir13. apríl 2026

BLIND RATAÐI HÚN Á HLÁTURINN, YLINN OG ÞUNGAN ILMINN

Vala Hauksdóttir. Félagsland. Mál og menning 2025, 66 bls.

Á síðasta ári kom út eftirtektarverð ljóðabók. Bók sú kallast Félagsland og er fyrsta verk höfundar, Völu Hauksdóttur.

Vala vann Ljóðstaf Jóns úr Vör fyrir ljóð sitt „Verk að finna" árið 2022. Það ljóð er að finna í bókinni og má sjá tengil á það hér fyrir neðan og sömuleiðis ræðuna sem Vala flutti af þessu tilefni.

Félagsland geymir tæplega 50 ljóð sem hverfast flest um félagsheimili landsins. Bókin er auk þess skrýdd ljósmyndum af ýmsum félagsheimilum sem fengnar hafa verið að láni frá byggðasöfnum. Það fer afar vel á þessum myndum; þær eru haganlega uppsettar, þar sem þær renna saman hver við aðra, og auka mjög á stemninguna í bókinni.

Vala segir, í viðtali í Kiljunni, lengi hafa verið heilluð af félagsheimilum. Hún segist vera héðan og þaðan af landinu en þegar hún komi inn í eitthvert félagsheimilið finnist henni hún vera komin heim; þau séu öll eins. Þá segir hún titilinn þannig tilkominn að þessar miðstöðvar heiti oft félags- eitthvað eða -land eitthvað og vildi hún finna eitthvað sambærilegt.

Mögulega er Vala sjálf brottflutti gesturinn í eftirfarandi prósaljóði:

 

Athvarf

Eftirvænting vék fyrir einmanaleika þegar hún
kom heim í þorpið. Ókunnug kona á hennar aldri
leið hjá án þess að heilsa, aðflutt. Sjálf gekk hún
brottflutt eftir hentislóðum sem nú voru ekkert
nema minningar. Þótt vindurinn blístraði sama
stefið og hún hefði í engin hús að venda var eins
og hún stæði innandyra. Gestgjafalaus gestur á ráfi.
Kannski fór sólin, eflaust lokaði hún bara augunum
en blind rataði hún á hláturinn, ylinn og þungan
ilminn. Rataði blind í opinn faðm félagsheimilis-
ins, barn í ömmufang.
 
(bls. 15)

 

Ljóðin eru mörg snjöll, einkum framan af bókinni, líkt og þessi lýsing ber með sér:

 

Forsjálni
 
Fordyrið var hannað af forsjálni
 
flísarnar 
í þannig stíl
(ef stíl má kalla)
að enginn veit hvenær þær voru lagðar
eða síðast skúraðar
 
enginn nema breið brún fúgan
sem heldur fast í sín leyndarmál
svo við getum faðmast við dyrnar
sagt: Mikið var gott að sjá þig
svarað: Við verðum að fara að hittast oftar
og lofað að láta ekki aftur svona langt líða á milli
 
lokað á eftir okkur
hugsað: Við rennum yfir gólfin
næst
 
(bls. 11)
 

Trúlega höfum við flest, ef ekki öll, átt svona samtal á einhverjum mannfagnaðinum. Félagsheimilin eru einnig kunnugleg, notalega nostalgísk og heimilisleg, og ramma skemmtilega inn ljóðin. Þetta er frumleg nálgun og bókin er fínasta frumraun. Það verður spennandi að fylgjast með þessari skáldkonu og vonandi verður þess ekki langt að bíða að hún sendi frá sér aðra bók.

 

Tengt efni