SKÁLD.IS

Björg Karitas Þorláksdóttir fæddist 30. janúar 1874 í Vesturhópshólum í Húnaþingi. Foreldrar hennar voru hjónin Margrét Jónsdóttir (1835-1927) húsfreyja og Þorlákur Símon Þorláksson (1849-1908) bóndi og hreppstjóri í Vesturhópshólum. Systkini Bjargar sem upp komust voru Sigurbjörg Þorláksdóttir (1870-1932) kennslukona, Jón Þorláksson (1877-1935) forsætisráðherra og Magnús Þorláksson (1875-1942) bóndi að Blikastöðum í Mosfellssveit.

Björg og systkini hennar fengu heimakennslu en síðar fór Björg í Kvennaskóla Húnvetninga að Ytri-Ey á Skagaströnd og gerðist seinna kennslukona við skólann. Hún hélt til Kaupmannahafnar árið 1897 ásamt Jóni bróður sínum og ílengdist þar. Þar lauk hún kennaraprófi árið 1900 en áformaði í kjölfarið að sækja um skólavist í Lærða skólanum í Reykjavík og ljúka stúdentsprófi. Beiðni hennar var hafnað þar sem konur höfðu eingunis rétt til að taka próf við skólann en ekki setjast þar á skólabekk. Björg lauk því stúdentsprófi í Kaupmannahöfn árið 1901 og ári síðar lauk hún cand.phil prófi frá Kaupmannahafnarháskóla. Hún hélt síðar í doktorsnám í sálfræði í Sorbonne háskóla í París og varð fyrsta íslenska konan til að ljúka doktorsprófi en hún varði doktorsritgerð sína „um lífeðlisfræðilegan grundvöll þriggja eðlishvata; næringarhvatar, hreyfihvatar og kynhvatar,“ með glæsibrag við Parísarháskóla 17. júní 1926. Leiðin að takmarkinu var bæði löng og ströng en vörðuð framúrskarandi námsárangri og miklum afköstum á sviði fræða, greinaskrifa, skáldskapar og þýðinga – að ógleymdri íslensk-dönsku orðabókinni sem hún vann að í félagi við eiginmann sinn í tvo áratugi og er æ síðan við hann kennd. Sama ár hlaut Björg riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu. 

Björg var afkastamikil fræðikona og eftir hana liggur mikill fjöldi greina um hin ýmsu málefni. Sumt skrifaði hún undir dulnefninu Björn Simon. Björg birti einnig fjölda þýðinga á bókum, sem og á ýmsum greinum í tímaritum á borð við Skírni. Meðal annars þýddi hún skáldsögu Selmu Lagerlöf, Jerúsalem.

Björg giftist sveitunga sínum Sigfúsi Blöndal bókaverði og orðabókarritstjóra árið 1903 og tók þá nafnið Blöndal en eftir að þau skildu árið 1923 tók hún upp nafnið Björg Caritas Þorláksson. Eins og áður er komið fram starfaði Björg ötullega með Sigfúsi að gerð íslensk-danskrar orðabókar án þess þó að hennar sé neins staðar getið í því samhengi. 

Björg - Ævisaga Bjargar C. Þorláksson eftir Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur kom út árið 2001 og var fyrsta íslenska fræðilega ævisagan sem skrifuð er um konu.

Í ritdómi Soffíu Auðar Birgisdóttur um ævisögu Bjargar eftir Sigríði Dúnu segir meðal annars:

 

En líf Bjargar C. Þorláksson var síður en svo samfelld sigurganga. Hún þurfti að glíma við veikindi líkamleg og andleg (á síðari hluta ævinnar), en sárast hefur vafalaust verið að glíma við þær skorður sem kynferði hennar setti henni, fordóma menntamanna- og vísindasamfélagsins gagnvart konum sem fóru inn á „þeirra svið“ og þrátt fyrir sína ótvíræðu hæfileika sáu ráðamenn Háskóla Íslands aldrei ástæðu til að búa henni starfsvettvang við hæfi hér heima, né heiðra hana á viðeigandi hátt. Sú yfirsjón varð frænda hennar, Jóni Dúasyni, tilefni til að spyrja í bréfi til Guðmundar Finnbogasonar, þáverandi landsbókavarðar: „Hvers vegna gleymduð þið Björgu?“ „Í þau ellefu hundruð ár sem Ísland hefur staðið,“ segir Jón, „hafa Íslendingar aldrei eignast konu sem kemst í námunda við Björgu hvað lærdóm snertir og því miður verður líklegast bið á að svo verði á næstunni.“ Hann bendir á að Háskóli Íslands hafi sæmt Sigfús heiðursdoktorsnafnbót fyrir orðabókina og Bókmenntafélagið gert hann að heiðursfélaga, sem sé ágætt, en spyr hvers vegna hafi verið gengið fram hjá Björgu við þessar útnefningar. [...] Jón segir Íslendinga aldrei hafa sýnt Björgu vísindalega viðurkenningu og þó að hún verði ekkert minni í framtíðinni fyrir það að hafa verið höfð í öskustónni þá sé þetta þvílík hneisa að ekki megi við una. Jón vill láta kjósa Björgu heiðursfélaga í Bókmenntafélaginu og útnefna hana heiðursprófessor við Háskóla Íslands áður en það verður um seinan (322–324). 

 

Það var um seinan; Björg dó skömmu eftir að frændi hennar ritar þetta bréf, sárþjáð af brjóstakrabbameini 23. febrúar 1934