KNÚIN ÁFRAM AF ÞRÁ OG DRAUMUM - UM DÚKKUVERKSMIÐJUNA
Árið 2021 sendi Júlía Margrét Einarsdóttir frá sér bókina Guð leitar að Salóme, margslungna skáldsögu um kynslóðasársauka, sekt og skömm. Sögusviðið var smábær (Akranes) þar sem kjaftasögur voru á kreiki og einelti viðgekkst. Bókin er ástar- og raunasaga úr rammíslenskum aldamótaveruleika, frekar mikið hallæristímabil sem við viljum helst ekki þurfa að rifja upp en Júlía Margrét gerir það snilldarlega og heldur utan um söguheiminn af mikilli list.
Ný bók kom frá Júlíu Margréti á sl ári, skrifuð að mestu á þeim þremur mánuðum sem hún fékk úthlutað úr launasjóði rithöfunda, eins og kemur fram í viðtali við hana á Vísi. Lifi listamannalaun! Halla Sigga hannaði bókarkápuna sem fellur vel að efni og stíl sögunnar (ekkert shutterstock hér).
Dúkkuverksmiðjan er líka fjölskyldu- og þorpssaga eins og bókin um Salóme. (Svo margar íslenskar skáldsögur gerast í þorpi, ég sé þessar strax í hillunni hjá mér: t.d. Salka Valka, Stjórnlaus lukka, Mávahlátur, 1983, Illska, Hella, Hótel Kalifornía, Endurfundir, margar skáldsögur Gyrðis og svo mætti lengi, lengi, lengi telja).
Sjávarþorpið átti sinn blómatíma allt fram til síðustu aldamóta. Þangað komu skip og bátar drekkhlaðin í land og aflanum var breytt í þjóðarverðmæti. Þar var uppgangur og uppgrip, farandverkafólk hvaðanæva að og heimamenn í margar kynslóðir; fólkið elskaði plássið sitt, í kringum það voru frjósamar sveitir og bændur lögðu framleiðslu sína inn í kaupfélagið; allir þekktust og ýmist dönsuðu eða slógust á ballinu í félagsheimilinu. Þegar kvótinn varð að eign sem hægt var að selja hæstbjóðanda, breyttist allt eins og alþjóð veit og Bubbi söng um bátana sem lágu tómir við kajann, í kinnungunum söng...
Ilmurinn af hafinu
„Þú sem þetta lest hefur fundið ilminn af hafinu, blóðberginu og veðurbörðu stráunum sem blandast slorlyktinni úr frystihúsinu á Salteyri....Já, þú þekkir kannski fjallið í sjón en þú þekkir svo sannarlega ekki þorpið eða fólkið sem þar býr. Þú hefur ekki náð að skynja vonleysið sem sameinar þau og þrána eftir því sem var og verður kannski, draumana sem smjúga inn um glugga og dyr þegar húmar að og aðkomufólkið hverfur“ (14-15).
Salteyri er snjallt heiti á sjávarþorpi og lýsingar á því eru trúverðugar, auðvelt er að sjá fyrir sér umhverfið, t.d. bókabúðina, bensínstöðina, sundlaugina og fjöruna. Á Salteyri er grunnt á hinu góða milli fólks og ýmis leyndarmál liggja þar falin en samstaða og kærleikur taka alltaf yfir þegar á bjátar. Dúkkuverksmiðjan, eða Dúkkó, er bæjarkráin, veitingastaður og gistihús, sem dregur nafn sitt af því að fyrir löngu átti kona þar heima sem bjó til dúkkur. Núna er Dúkkó miðjan í þorpinu, athvarf og fastapunktur íbúanna í lífshlaupinu; þar er morgunkaffið, jólahlaðborðið og erfidrykkjan.
Hreyfiaflið er ást
Persónur bókarinnar eru margar og hver þeirra hefur sína sögu og sínar sorgir sem lýst er af innsæi og húmor. Ósjálfrátt fer manni að þykja vænt um þær allar þrátt fyrir bresti sína og breyskleika - eða vegna þeirra. Til umfjöllunar eru sambönd fólks: hjóna og vina, foreldra og barna - og kynslóða. Reiðin kraumar, vanrækslan er víða og það eru afbrýðisemin og vonbrigðin líka „en hreyfiaflið er ást“ (18).
Það er sérlega áhugavert að lifa sig inn í sögu Gríms og Stínu, Harðar og Isabellu, Höllu móðursystur, Ísleifs og Öllu og fleiri persóna. Aðalsagan er um vinskap og ástir Millu ofvirku og Reynis sem er eineygður grænlenskur prins. Samband þeirra er stormasamt en afskaplega heillandi því ástin er sjóðheit. Og sagan af síðustu dögum móður Reynis getur brætt hélað hjarta.
Ljúfar stundir!
„Í Dúkkuverksmiðjunni á Salteyri slokknuðu ljósin eitt af öðru og raddir þögnuðu. Seladrottning maraði letilega í dimmu hafi á meðan rokið lamdi mastrið á seglskipinu í höfninni“ (171). Dúkkuverksmiðjan er knúin áfram af þrá og draumum sem lýst er með húmor og manngæsku. Júlía Margrét er frábær sögumaður sem fæst við stórar spurningar og hefur alla þræði á valdi sínu hvar sem gripið er niður: lipur stíll, létt spenna, frábær persónusköpun, trúverðugur söguheimur og spennandi atburðarás. Lesenda bíða sannarlega ljúfar stundir!
